triṁśikāvijñaptikārikāḥ

ātmadharmopacāro hi vividho yaḥ pravartate |
vijñānapariṇāme 'sau pariṇāmaḥ sa ca tridhā || 1 ||
vipāko mananākhyaśca vijñaptirviṣayasya ca |
tatrālayākhyaṁ vijñānaṁ vipākaḥ sarvabījakam || 2 ||
asaṁviditakopādisthānavijñaptikaṁ ca tat |
sadā sparśamanaskāravitsaṁjñācetanānvitam || 3 ||
upekṣā vedanā tatrānivṛttāvyākṛtaṁ ca tat |
tathā sparśādayastacca vartate srotasaughavat || 4 ||
tasya vyāvṛttirarhatve tadāśritya pravartate |
tadālambaṁ manonāma vijñānaṁ mananātmakam || 5 ||
kleśaiścaturbhiḥ sahitaṁ nivṛtāvyākṛtaiḥ sadā |
ātmadṛṣṭyātmamohātmamānātmasnehasaṁjñitaiḥ || 6 ||
yatrajastanmayairanyaiḥ sparśādyaiścārhato na tat |
na nirodhasamāpattau mārge lokottare na ca || 7 ||
dvitīyaḥ pariṇāmo 'yaṁ tṛtīyaḥ ṣaṅvidhasya yā |
viṣayasyopalabdhiḥ sā kuśalākuśalādvayā || 8 ||
sarvatragairviniyataiḥ kuśalaiścaitasairasau |
saṁprayuktā tathā kleśairupakleśaistrivedanā || 9 ||
ādyāḥ sparśādayaśchandādhimokṣasmṛtayaḥ saha |
samādhidhībhyāṁ niyatāḥ śraddhātha hrīrapatrapā || 10 ||
alobhādi trayaṁ vīryaṁ praśrabdhiḥ sāpramādikā |
ahiṁsā kuśalāḥ kleśā rāgapratighamūḍhayaḥ || 11 ||
mānadṛgvicikitsāśca krodhopanahane punaḥ |
mrakṣaḥ pradāśa irṣyātha mātsaryaṁ saha māyayā || 12 ||
śāṭhyaṁ mado 'vihiṁsā hrīratrapā styānamuddhavaḥ |
āśraddhyamatha kauśīdyaṁ pramādo muṣitā smṛtiḥ || 13 ||
vikṣepo 'saṁprajanyaṁ ca kaukṛtyaṁ middhameva ca |
vitarkaśca vicāraścetyupakleśā dvaye dvidhā || 14 ||
pañcānāṁ mūlavijñāne yathāpratyayamudbhavaḥ |
vijñānānāṁ saha na vā taraṅgāṇāṁ yathā jale || 15 ||
manovijñānasaṁbhūtiḥ sarvadāsaṁjñikādṛte |
samāpattidvayānmiddhānmūrchanādapyacittakāt || 16 ||
vijñānapariṇāmo 'yaṁ vikalpo yadvikalpyate |
tena tannāsti tenedaṁ sarvaṁ vijñaptimātrakam || 17 ||
sarvabījaṁ hi vijñānaṁ pariṇāmastathā tathā |
yātyanyonyavaśād yena vikalpaḥ sa sa jāyate || 18 ||
karmaṇo vāsanā grāhadvayavāsanayā saha |
kṣīṇe pūrvavipāke 'nyadvipākaṁ janayanti tat || 19 ||
yena yena vikalpena yadyad vastu vikalpyate |
parikalpita evāsau svabhāvo na sa vidyate || 20 ||
paratantrasvabhāvastu vikalpaḥ pratyayodbhavaḥ |
niṣpannastasya pūrveṇa sadā rahitatā tu yā || 21 ||
ata eva sa naivānyo nānanyaḥ paratantrataḥ |
anityatādivad vācyo nādṛṣṭe 'smin sa dṛśyate || 22 ||
trividhasya svabhāvasya trividhāṁ niḥsvabhāvatām |
saṁdhāya sarvadharmāṇāṁ deśitā niḥsvabhāvatā || 23 ||
prathamo lakṣaṇenaiva niḥsvabhāvo 'paraḥ punaḥ |
na svayaṁ bhāva etasyetyaparā niḥ svabhāvatā || 24 ||
dharmāṇāṁ paramārthaśca sa yatastathatāpi saḥ |
sarvakālaṁ tathābhāvāt saiva vijñaptimātratā || 25 ||
yāvadvijñaptimātratve vijñānaṁ nāvatiṣṭhate |
grāhadvayasyānuśayastāvanna vinivartate || 26 ||
vijñaptimātramevedamityapi hyupalambhataḥ |
sthāpayannagrataḥ kiṁcit tanmātre nāvatiṣṭhate || 27 ||
yadālambanaṁ vijñānaṁ naivopalabhate tadā |
sthitaṁ vijñānamātratve grāhyābhāve tadagrahāt || 28 ||
acitto 'nupalambho 'sau jñānaṁ lokottaraṁ ca tat |
āśrayasya parāvṛttirdvidhā dauṣṭhulyahānitaḥ || 29 ||
sa evānāsravo dhāturacintyaḥ kuśalo dhruvaḥ |
sukho vimuktikāyo 'sau dharmākhyo 'yaṁ mahāmuneḥ || 30 ||

triṁśikāvijñaptikārikāḥ samāptāḥ || ||
kṛtiriyamācāryavasubandhoḥ || ||